Những điều thú vị về hành trình tìm lại bản thảo gốc “Nhật ký trong tù”

Tìm ra người giữ bản thảo gốc “Nhật ký trong tù” ở Cao Bằng

Tối 13/5, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo Trung ương đơn vị Lễ trao Giải thưởng sáng tác, truyền bá tác phẩm văn chương, nghệ thuật, tin báo về chủ đề “Học tập và làm cho theo tư tưởng, đạo đức, cá tính Hồ Chí Minh” đợt I (2016 – 2018). Đây là 1 trong những hoạt động thiết thực kỷ niệm 128 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại (19/5/1890 – 19/5/2018).

Trong số các giải thưởng được trao tặng cho tư nhân và tập thể, tác phẩm “Những điều chưa biết về Nhật ký trong tù” của tác giả Hoàng Quảng Uyên – Cao Bằng gây được hơi nhiều chú ý. Đây là tác phẩm tụ họp những bài khảo cứu, chuyên luận, biên chép về hành trình của “Nhật ký trong tù” trong 15 năm bị “thất lạc”. Qua đó làm cho sáng rõ những điều chưa biết về tác phẩm này cũng như làm cho sáng lên phẩm cách của người dũng mãnh suốt đời vì nước, vì dân.

Nhà văn Hoàng Quảng Uyên (bên phải) chụp tại nơi Bác Hồ từ Pắc Bó về Lam Sơn làm việc tháng 4/1942. Ảnh: NVCC.

Nhà văn Hoàng Quảng Uyên (bên phải) chụp tại nơi Bác Hồ từ Pắc Bó về Lam Sơn làm cho việc tháng 4/1942. Ảnh: NVCC.

Nhà văn Hoàng Quảng Uyên cho biết, ông đến với việc viết về Bác Hồ như 1 cái duyên tự dưng. Bắt đầu từ năm 2003, với việc đi tậu bản thảo gốc cuốn “Ngục trung nhật ký” (Nhật ký trong tù) ông đã yêu thích rồi viết nên nhiều tác phẩm về Bác Hồ như tiểu thuyết “Trông vời cố hương”, “Mặt trời Pác Bó”… Theo san sẻ của nhà văn Hoàng Quảng Uyên, vào 1 ngày cách đây nhiều năm, ông đọc được tin tức đề cập về việc bản thảo gốc của cuốn “Ngục trung nhật ký” bị “thất lạc” ở Cao Bằng. Thông tin này gây sợ hãi cho ông rất lớn, thôi thúc ông phải tậu ra tình đầu câu chuyện.

“Năm 2003, tôi khởi đầu việc đi tậu bản thảo gốc “Ngục trung nhật ký” của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng cách đến BQL Di tích Hồ Chí Minh ở Cao Bằng. Tuy nhiên, mọi việc như “mò kim đáy bể”. Tôi tiếp diễn tậu ngược xuống Hà Nội, đến Viện Văn học và gặp nhiều nhân vật lịch sử nhưng cũng không có mối lái nào. May thay, trong lúc mọi thứ đang đi vào bế tắc thì tôi đọc được bài viết “Bác lại về Lam Sơn” của ông Hoàng Đức Triều in trong cuốn “Bác Hồ về nước” do Hội Văn nghệ Cao Bằng xuất bản.

Bài viết đề cập về khoảng thời kì Bác Hồ dừng lại ở Lam Sơn trên tuyến đường từ Pác Bó tới Tân Trào. Trong khoảng thời kì ngơi nghỉ ở đây, Bác đã có những buổi trao đổi thơ với các đồng chí của mình, trong đó có ông Hoàng Đức Triều (Chủ nhiệm Việt Minh xã Lam Sơn – Cao Bằng). Khi tôi tậu đến nhà thì ông Hoàng Đức Triều đã tạ thế từ năm 1985.

Tôi may mắn gặp được con trai thứ 3 của ông là thi sĩ Hoàng Triều Ân. Chính thi sĩ Hoàng Triều Ân đã đề cập cho tôi biết, năm ông đang công việc ở 372 thì bố ông có đưa cho ông quyển sổ nhỏ giấy mềm viết bằng chữ Hán bảo đó là của Bác Hồ. Bố thi sĩ này còn khuyên bảo con trai phải tậu cách gửi về xuôi cho Bác. Lúc bấy giờ, thi sĩ Hoàng Triều Ân đã giao quyển sổ đó cho ông Dương Công Hoạt khi đó là Bí thư tỉnh ủy Cao Bằng nhờ ông gửi cho Bác Hồ.

Trước đó, khi đọc trên báo Nhân dân đăng ngày 17/5/2003, tôi có đọc được bài báo của nhà báo Hồng Khanh đề cập, 1 hôm vào khoảng giữa năm 1955, đồng chí Tạ Quang Chiến (giúp việc cho Bác Hồ) có nhận được 1 bao thơ dày cộm. Ngoài bao thơ không ghi gửi tên ai mà chỉ biết từ Cao Bằng gửi xuống. Khi bóc bao thơ ra thấy 1 quyển sổ nhỏ viết tay chứ Hán, Bác cầm xem qua 1 lượt rồi dâng trào niềm vui.

Bác nắm tay đồng chí Chiến bảo: “Qua hơing chiến 9 năm, Bác tưởng nó đã thất lạc đâu rồi. Bác chỉ nhớ láng máng khi ở Cao Bằng, công việc cách mệnh cuốn hút khẩn trương, Bác gửi lại, giắt nó trên mái tranh của 1 nhà đồng bào. Rồi Bác đề cập lại văn phòng nên có thư bái tạ và thưởng cho người giữ rồi chuyển “tài liệu” này”, nhà văn Hoàng Quảng Uyên đề cập.

Bác Hồ đề thơ trên vách núi Lủng Dẻ

Cũng theo nhà văn Hoàng Quảng Uyên, chính ông Phạm Văn Bình – Trưởng phòng giáo vụ trường Đảng Nguyễn Ái Quốc đã phát hiện, dịch trọn vẹn 133 bài thơ trong bản gốc rồi nộp cho thi sĩ Tố Hữu. Nhà thơ Tố Hữu lúc bấy giờ đã giao cho Viện Văn học kịp phát hành tập thơ vào năm 1960 nhân dịp Bác Hồ tròn 70 tuổi.

Những điều chưa biết về Nhật ký trong tù của nhà văn Hoàng Quảng Uyên vừa được trao giải B tại Lễ trao Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” đợt I.
“Những điều chưa biết về Nhật ký trong tù” của nhà văn Hoàng Quảng Uyên vừa được trao giải B tại Lễ trao Giải thưởng sáng tác, truyền bá tác phẩm văn chương, nghệ thuật, tin báo về chủ đề “Học tập và làm cho theo tư tưởng, đạo đức, cá tính Hồ Chí Minh” đợt I.

Việc tậu ra bản thảo gốc “Nhật ký trong tù” đã giúp nhà văn Hoàng Quảng Uyên hiểu rõ hơn hành trình của Bác Hồ trong những năm tháng hoạt động cách mệnh ở Quảng Tây (Trung Quốc) đến Cao Bằng. Bên cạnh đó, ông cũng đã góp phần luận giải 1 số điều chưa rõ về các bài thơ trong tập thơ này.

Nhà văn Hoàng Quảng Uyên cho biết, tháng 3/1942, Bác Hồ chuyển từ Pác Bó về Hòa An – Cao Bằng. Trong quãng thời kì từ tháng 3 đến tháng 6/1942, Người đã ở và làm cho việc tại rất nhiều địa điểm (chính yếu các hang đá trên núi cao). Hang Lũng Dẻ thuộc xã Gia Bằng (nay là Minh Tâm, Nguyên Bình) là 1 trong những hang đá bác đã sống và làm cho việc. Tại đây, Bác đã tạc vào vách đá bài thơ “Thướng sơn” bằng chữ Hán.

“Hai mươi tư tháng sáu/ Lên ngọn núi này chơi/ Ngẩng đầu mặt trời đỏ/ Bên suối 1 cành mai” được xem là bài thơ chữ Hán hay bậc nhất của Bác Hồ, sánh ngang những bài thơ Đường hay nhất. Đọc bài thơ người ta thấy 1 phong cảnh núi non tươi đẹp nhìn từ đỉnh cao Lũng Dẻ và những gửi gắm của Bác về 1 mai sau tươi sáng của cách mệnh Việt Nam.

“Tháng 6/1942, Bác cho dọn cơ quan lên núi cao Lũng Dẻ. Tại đây, Bác đã viết bài “Thướng sơn” vào vách núi cao Lũng Dẻ. Bài thơ được Bác tự tay viết lên vách núi với nét chữ rất mộc mạc, rất không ủ rũ phờ phạc. Thời gian vẫn lưu lại bút tích của Bác trên vách đá để con cháu đời sau có thể được tận mắt nhận ra”, nhà văn Hoàng Quảng Uyên đề cập.

Sau khi rời Lũng Dẻ, Bác Hồ trở lại Lam Sơn (nơi đặt trụ sở của liên tỉnh ủy Cao Bắc Lạng) để chuẩn bị đi công việc.

Nhà văn Hoàng Quảng Uyên khởi nghiệp là cô giáo dạy vật lý tại trường cấp 3 Nguyên Bình (Cao Bằng). Tuy nhiên, ông lại say tin báo, văn chương và thích phiêu dạt. Với nhiều tác phẩm uy tín, năm 1981, ông được Đài Phát thanh – truyền hình Cao Bằng mời về làm cho việc. Từ đó, những bài ký thấm đẫm cuộc sống của đồng bào các dân tộc ở Cao Bằng do nhà văn người Tày sáng tác được lên sóng, đăng tải và gây tiếng vang.

Hoàng Quảng Uyên cũng là người gây ái mộ trong giới làng văn bởi luôn chọn viết nhiều tác phẩm về Chủ tịch Hồ Chí Minh. “Mặt trời Pác Bó” (từng đoạt giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam),”Giải phóng”, “Trông vời cố hương” là những tác phẩm tương tự.

Hà Tùng Long

Tag :Nhật ký trong tù, Hoàng Quảng Uyên, Chủ tịch Hồ Chí Minh